SENTENCJE RZYMSKIE (A)

A

Ab alio expectes, alteri quod feceris

1. Co zrobisz drugiemu, oczekuj od niego
2. Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Ab equis ad asinos

1. Z deszczu pod rynnę (dosłownie „z koni na osły”)

Ab hodierno

1. Od dziś

Ab Iove principium

1. Zaczynamy od najważniejszego (dosłownie „Od Jowisza początek”)
2. opis: sformułowanie w jednej z eklog Wergiliusza

Ab oriente lux

1. Światło ze wschodu

Ab ovo

1. Od początku (dosłownie „od jajka”)

Ab ovo usque ad mala

1. Od początku do końca (dosłownie „od jaj do jabłek”)

Absens carens

1. Nieobecny traci
2. opis: sentencja łacińska

Absentem laedit, qui cum ebrio litigat

1. Jakby z nieobecnym się spierał, kto z pijanym się kłóci
2. Publiliusz Syrus (I wiek p.n.e.) – pisarz rzymski
3. źródło: Publiliusz Syrus, Sententiae, V.4

Ab Urbe condita

1. Od założenia Miasta

Abusus non tollit usum

1. Nadużycie nie znosi prawa do właściwego użycia
2. opis: paremia prawnicza

Accipis, ut taceas

1. Płacą ci za to, abyś milczał
2. Marcjalis (ok. 40 – ok. 102-104 n.e) – poeta rzymski
3. źródło: Marcjalis, Epigramy, 1, 95

Accusare nemo se debet

1. Nikt nie musi oskarżać siebie samego
2. opis: paremia prawnicza

Actus hominis, non dignitas iudicetur

1. Sądzone będą czyny ludzkie, nie godności (stanowiska)
2. Minucjusz Feliks (II-III wiek n.e.) – pisarz rzymski, chrześcijanin

Ad augusta per angusta

1. Do wielkich osiągnięć przez trudności
2. opis: dosłownie „do wielkiego przez wąskie”

Ad futuram rei memoriam

1. Na przyszłą rzeczy pamiątkę

Ad Kalendas Graecas

1. Na greckie Kalendy
2. Oktawian August (63 p.n.e. – 14 n.e.) – pierwszy cesarz rzymski
3. opis: w kalendarzu greckim (który, nota bene, był mocno zróżnicowany w zależności od polis) nie było charakterystycznych rzymskich wyszczególnień: Kalend, Non i Idów. August, kiedy powątpiewał aby dłużnik spłacił zaciągnięty dług, mawiał, że zapłaci na greckie kalendy, a więc „na święty Nigdy” – w greckim kalendarzu kalendy nie występowały.
4. źródło: Swetoniusz, Boski August 87

Ad multos annos

1. Wielu lat życia

Ad patres

1. Na tamten świat (dosłownie „do ojców”)

Ad perpetuam rei memoriam

1. Na wieczną rzeczy pamiątkę
2. opis: sentencja łacińska

Ad quas res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus

1. Najwięcej dokonamy w tym, do czego będziemy najbardziej uzdolnieni
2. Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
3. źródło: Cyceron, De Officiis, I 114

Adulescentia est tempus discendi, sed nulla aetas sera est ad discendum

1. Młodość jest czasem uczenia się, lecz żaden wiek nie jest na to za późny
2. opis: sentencja łacińska

Adversus stímulum calcitrare

1. Głową muru nie przebijesz
2. opis: łacińska maksyma

Ad rem

1. Do rzeczy

Aegroto dum anima est, spes esse dicitur

1. Dopóki chory oddycha, jest nadzieja
2. Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
3. źródło: Cyceron, Ad Atticum, 9.10.3

Aequitas sequitur legem

1. Sprawiedliwość idzie za prawem
2. opis: paremia prawnicza

Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra

1. Cudze winy mamy na oku, własne za plecami
2. Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.) – retor, poeta, filozof

Alea iacta est

1. Kości zostały rzucone
2. Gajusz Juliusz Cezar (100 – 44 p.n.e.) – polityk, wódz, dyktator i pisarz
3. opis: wiersz Menandra rzekomo powtórzony przez Cezara podczas przekraczaniu Rubikonu. Cezar słowa te miał wypowiedzieć po grecku.
4. źródło: Swetoniusz, Juliusz Cezar, 32

Alitur vitium vivitque tegendo

1. Wada żywi się i wzrasta w ukryciu
2. Wergiliusz (70 – 19 p.n.e.) – poeta
3. źródło: Wergiliusz, Georgiki, III 454

Aliena nobis, nostra plus aliis placent

1. Cudze bardziej podoba się nam, nasze innym
2. opis: sentencja łacińska

Alii sementem faciunt, alii metunt

1. Kto inny sieje, kto inny zbiera
2. opis: sentencja łacińska

Alter alterum docet

1. Jeden uczy drugiego
2. opis: sentencja łacińska

Alter ego

1. opis: osoba, która wyraża czyjeś myśli, poglądy, wspomnienia

Ama nos et vale

1. Kochaj nas i żegnaj
2. opis: sentencja łacińska

Amantium irae amoris integratio

1. Gniewy kochanków są spoiwem miłości, kłótnie kochanków umacniają ich miłość
2. Publiusz Terencjusz Afer (ok. 195 – ok. 159 p.n.e.) – pisarz rzymski
3. źródło: Terencjusz, Andria, Akt III, scena 3, linia 23

Amare humanum est, humanum ignoscere est

1. Rzeczą ludzką jest kochać, rzeczą ludzką jest przebaczać
2. opis: sentencja łacińska

Amicos res secundae parant, res adversae probant

1. Rzeczy pomyślne przyciągają przyjaciół, niepomyślne sprawdzają
2. opis: sentencja łacińska

Amici, diem perdidi

1. Przyjaciele, straciłem dzień
2. Tytus (39-81 n.e.) – cesarz rzymski w latach 79-81 n.e.
3. opis: cesarz, gdy uświadomił sobie, że nie zrobił nic dobrego przez cały dzień
4. źródło: Swetoniusz, Boski Tytus, 8.315

Amicus certus in re incerta cernitur

1. Przyjaciel pewny w rzeczy niepewnej jest dostrzegany
2. opis: zaczerpnięta jest z bajki Ezopa zatytułowanej „Podróżni i niedźwiedź”
3. źródło: Cyceron, Leliusz, 17.64

Amicus optima vitae possessio

1. Przyjaciel to największy skarb w życiu

Amicum proba, probatum ama

1. Przyjaciela próbuj, wypróbowanego kochaj
2. Platon (427 – 347 p.n.e.) – grecki filozof

Amicus verus rara avis est

1. Prawdziwy przyjaciel jest rzadkim ptakiem
2. opis: w sensie rzadko się zdarza

Amor caecus est

1. Miłość jest ślepa
2. Teokryt (ok. 310 – ok. 250 p.n.e.) – grecki poeta

Amor vincit omnia

1. Miłość zwycięża wszystko
2. opis: sentencja łacińska

Amore, more, ore, re iunguntur amicitiae

1. Przyjaźń zawiązuje się z miłości, zwyczaju, wyglądu, czynu
2. opis: sentencja łacińska

Aanima vilis

1. Nędzna dusza; podła istota
2. opis: sentencja łacińska

Animus aeger semper errat

1. Chory umysł zawsze błądzi
2. opis: sentencja łacińska

Ante pilos sapis

1. Jajko chce być mądrzejsze od kury (dosłownie „mądrzysz się przed owłosieniem”)

Apage, Satanas

1. Odejdź, Szatanie

A pedibus usque ad caput

1. Całkowicie, od stóp do głów

Aquila non captat muscas

1. Orzeł nie chwyta much
2. opis: sentencja łacińska

Aquilam volare doces?

1. Uczysz orła latać?
2. opis: sentencja łacińska

Arbiter elegantiarum

1. Znawca dobrego smaku, esteta
2. opis: sentencja łacińska

Arcus nimium tensus rumpitur

1. Łuk zbytnio naciągnięty pęka
2. opis: każdy ma swój próg wytrzymałości

Ardua prima via est

1. Pierwsza droga jest stroma
2. opis: sentencja łacińska

Argumenta non numeranda, sed ponderanda sunt

1. Dowody należy nie liczyć, a ważyć
2. Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
3. źródło: Cyceron, O powinnościach 2, 22, 79

Aristoteles non semper Aristoteles

1. Arystoteles nie zawsze jest Arystotelesem

Arrectis auribus

1. Z nastawionymi uszami

Ars gratia artis

1. Sztuka dla sztuki

Ars amandi

1. Sztuka kochania

Ars longa, vita brevis

1. Sztuka długa, życie krótkie
2. opis: aforyzm Hipokratesa z Kos, przetłumaczony z greki, mówiący, iż życie jest zbyt krótkie, by zgłębić w pełni sztukę

Ars auro gemmisque prior

1. Sztuka cenniejsza od złota i drogich kamieni
2. opis: sentencja łacińska

Ars non habet osorem nisi ignorantem

1. Sztuka nie ma wrogów oprócz ignorantów
2. opis: sentencja łacińska

Arte et Marte

1. Sztuką i orężem

Artificem commendat opus

1. Dzieło zachwala mistrza
2. opis: sentencja łacińska

Asinus ad lyram

1. Osioł przy lutni
2. opis: kompletnie niepasujący

Asinus asino pulcherrimus

1. Osioł osłu najpiękniejszy
2. opis: sentencja łacińska

Asinus asinorum in saecula saeculorum

1. Osioł nad osłami na wieki wieków
2. opis: dosłownie „osioł do kwadratu, wyjątkowy głupiec„

Asinus asinum fricat

1. Osioł osła liże
2. opis: o pochlebstwach
3. źródło: Cyceron, De Amicitia

Asinus in tegulis

1. Osioł na dachu
2. opis: niedorzeczna sytuacja i która może się skończyć katastrofą
3. źródło: Petroniusz, Satyrikon

Assidue addiscens ad senium venio

1. Nieprzerwanie ucząc się, dochodzę ku starości
2. opis: według Platona słowa Solona – greckiego męża stanu

A tuo Lare incipe

1. Zaczynaj od siebie (dosłownie „zaczynaj od własnych larów”)

Audaces fortuna iuvat

1. Odważnych szczęście wspiera
2. Wergiliusz (70 – 19 p.n.e.) – poeta
3. źródło: Wergiliusz, Eneida, X, 284

Audi multa, dic pauca!

1. Słuchaj dużo, mów mało!
2. opis: sentencja łacińska

Audi, vide, sile!

1. Słuchaj, patrz, milcz!
2. opis: sentencja łacińska

Audaces fortuna iuvat

1. Śmiałym szczęście sprzyja
2. Wergiliusz (70 – 19 p.n.e.) – poeta
3. źródło: Wergiliusz, Eneida, X.284

Audendum est: fortes adiuvat ipsa Venus

1. Trzeba mieć odwagę: dzielnym sprzyja sama Wenus
2. Tibullus (ok. 54-19 p.n.e.) – poeta rzymski
3. źródło: Tibullus, Corpus Tibullianum 1, 2, 16

Auditur et altera pars

1. Niech będzie wysłuchana i druga strona
2. opis: paremia prawnicza

Audiatur et altera pars

1. Niech i druga strona będzie wysłuchana
2. opis: paremia prawnicza

Audi multa, dic pauca

1. Słuchaj dużo, mów niewiele
2. opis: sentencja łacińska

Audi, vide, tace, si vis vivere in pace

1. Słuchaj, patrz, milcz, jeśli chcesz żyć w spokoju
2. opis: sentencja łacińska

Aurea dicta

1. Złote słowa

Aurea mediocritas

1. Złoty środek

Aures multorum veritati clausae sunt

1. Uszy wielu są zamknięte na prawdę
2. opis: sentencja łacińska

Auri sacra fames

1. Przeklęta żądza złota
2. Wergiliusz (70 – 19 p.n.e.) – poeta
3. źródło: Wergiliusz, Eneida, III, 57

Aut amat, out odit mulier, nil est tertium

1. Kobieta, albo kocha, albo nienawidzi, nie ma nic trzeciego
2. Publiliusz Syrus (I wiek p.n.e.) – pisarz rzymski
3. źródło: Publiliusz Syrus, Sententiae

Aut bibat, aut abeat!

1. Niech albo pije, albo wychodzi!
2. Cyceron (106 – 43 p.n.e.) – mówca, polityk i filozof
3. źródło: Cyceron, Rozmowy tuskulańskie, V, 41

Aut prodesse volunt, aut delectare poetae

1. Poeci pragną przynosić pożytek lub przyjemność
2. Horacy (65 – 8 p.n.e.) – poeta liryczny
3. źródło: Horacy, Ars Poetica, 333

Ave, Caesar, morituri te salutant

1. Witaj Cezarze, mający umrzeć pozdrawiają cię
2. opis: słowa, którymi gladiatorzy rzymscy pozdrowili cesarza Klaudiusza przed bitwą morską. Co ciekawe, nie ma więcej przekazów, by taki zwrot był powszechnie stosowany
3. źródło: Swetoniusz, Boski Klaudiusz, 21

źródło - imperiumromanum.pl