DYKTATOR RZYMSKI

Dyktator rzymski (dictator) był to nadzwyczajny (extraordinarius) urzędnik w Republice Rzymskiej, któremu przyznawano na okres maksymalnie sześciu miesięcy władzę absolutną, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt).

Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był on przez konsulów na polecenie senatu (tzw. senatus consultum) i był to jedyny urząd w Republice Rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy sam stał na czele piechoty.

Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu w mieście oraz poza nim.

Dzisiaj termin „dyktatura” kojarzy się wszystkim bardzo źle, jednak w Republice Rzymskiej była to niezwykle ważna instytucja, o bardzo praworządnym charakterze. Nie raz dzięki mianowaniu dyktatora Republika unikała ciężkich klęsk albo wychodziła z politycznego kryzysu. Możemy wyróżnić kilka rodzajów dyktatury, począwszy od tej najczęściej powoływanej rei gerundae causa (w wypadku zagrożenia zewnętrznego), poprzez sedicionis sedandae causa (kryzys wewnętrzny) aż po dyktaturę ustanawianą do celów religijnych, np. clavi figendi causa.

W I wieku p.n.e. nadużywanie tego urzędu doprowadziło do wielkiego kryzysu, wojny domowej oraz końca republiki.

LISTA DYKTATORÓW RZYMSKICH¹

1. 501 p.n.e. Titus Larcius
2. 501 p.n.e. Manius Valerius – rei gerundae causa (możliwy magister equitum, nie dyktator)
3. 499 p.n.e. Aulus Postumius Albus Regillensis
4. 494 p.n.e. Manius Valerius Maximus
5. 463 p.n.e. Gaius Aemilius Mamercus
6. 458 p.n.e. Lucjusz Kwintus Cincinnatus (I raz)
7. 439 p.n.e. Lucjusz Kwintus Cincinnatus (II raz)
8. 437 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (I raz)
9. 435 p.n.e. Quintus Servilius Priscus Fidenas (I raz)
10. 434 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (II raz)
11. 431 p.n.e. Aulus Postumius Tubertus
12. 426 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (III raz)
13. 418 p.n.e. Quintus Servilius Priscus Fidenas (II raz)
14. 408 p.n.e. Publius Cornelius Rutilus Cossus
15. 396 p.n.e. Marcus Furius Camillus (I raz)
16. 390 p.n.e. Marcus Furius Camillus (II raz)
17. 389 p.n.e. Marcus Furius Camillus (III raz)
18. 385 p.n.e. Aulus Cornelius Cossus
19. 380 p.n.e. Titus Quinctius Cincinnatus Capitolinus
20. 368 p.n.e. Marcus Furius Camillus (IV raz)
21. 368 p.n.e. Publius Manlius Capitolinus
22. 367 p.n.e. Marcus Furius Camillus (V raz)
23. 363 p.n.e. Lucius Manlius Capitolinus Imperiosus
24. 362 p.n.e. Appius Claudius Crassus Inregillensis
25. 361 p.n.e. Titus Quinctius Poenus Capitolinus Crispinus
26. 360 p.n.e. Quintus Servilius Ahala
27. 358 p.n.e. Gaius Sulpicius Peticus
28. 356 p.n.e. Gaius Marcius Rutilus
29. 353 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (I raz)
30. 352 p.n.e. Gaius Julius Iullus
31. 351 p.n.e. Marcus Fabius Ambustus
32. 350 p.n.e. Lucius Furius Camillus (I raz)
33. 349 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (II raz)
34. 345 p.n.e. Lucius Furius Camillus (II raz)
35. 344 p.n.e. Publius Valerius Publicola
36. 342 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (I raz)
37. 340 p.n.e. Lucius Papirius Crassus
38. 339 p.n.e. Quintus Publilius Philo
39. 335 p.n.e. Lucius Aemilius Mamercinus Privernas
40. 333 p.n.e. Publius Cornelius Rufinus
41. 332 p.n.e. Marcus Papirius Crassus
42. 331 p.n.e. Gnaeus Quinctius Capitolinus
43. 325 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (I raz)
44. 324 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (II raz)
45. 322 p.n.e. Aulus Cornelius Cossus Arvina
46. 320 p.n.e. Gaius Maenius (I raz)
47. 320 p.n.e. Lucius Cornelius Lentulus
48. 320 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (III raz)
49. 316 p.n.e. Lucius Aemilius Mamercinus Privernas
50. 315 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Rullianus (I raz)
51. 314 p.n.e. Gaius Maenius (II raz)
52. 313 p.n.e. Gaius Poetelius Libo Visolus
53. 313 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Rullianus (II raz)
54. 312 p.n.e. Gaius Sulpicius Longus
55. 312 p.n.e. Gaius Junius Bubulcus Brutus
56. 310 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (III raz)
57. 309 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (IV raz)
58. 306 p.n.e. Publius Cornelius Scipio Barbatus
59. 302 p.n.e. Gaius Junius Bubulcus Brutus (II raz)
60. 302 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (II raz)
61. 301 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (III raz)
62. 291-285 p.n.e. Marcus Aemilius Barbula
63. 291-285 p.n.e. Appius Claudius Caecus
64. 291-285 p.n.e. Publius Cornelius Rufinus
65. 287 p.n.e. Quintus Hortensius
66. 280 p.n.e. Gnaeus Domitius Ahenobarbus
67. 263 p.n.e. Gnaeus Fulvius Maximus Centumalus
68. 257 p.n.e. Quintus Ogulnius Gallus
69. 249 p.n.e. Marcus Claudius Glicia
70. 249 p.n.e. Aulus Atilius Caiatinus
71. 246 p.n.e. Tiberius Coruncanius
72. 231 p.n.e. Gaius Duilius
73. 224 p.n.e. Lucius Caecilius Metellus
74. 221 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator(I raz)
75. 217 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator(II raz)
76. 217 p.n.e. Marcus Minucius Rufus
77. 216 p.n.e. Marcus Junius Pera
78. 216 p.n.e. Marcus Fabius Buteo
79. 213 p.n.e. Gaius Claudius Centho
80. 210 p.n.e. Quintus Fulvius Flaccus
81. 208 p.n.e. Titus Manlius Torquatus
82. 207 p.n.e. Marcus Livius Salinator
83. 205 p.n.e. Quintus Caecilius Metellus
84. 203 p.n.e. Publius Sulpicius Galba Maximus
85. 202 p.n.e. Gaius Servilius Geminus
86. 82-81 p.n.e. Lucius Cornelius Sulla
87. 49-45 i 44 p.n.e. Gaius Julius Caesar